Wij zijn er voor jou!

Er bestaan in België vijf wilsverklaringen die men voorafgaand kan opstellen. Op deze manier kunnen artsen en zorgverleners later met de wil van de patiënt rekening houden, wanneer deze zich niet langer zelf kan uitdrukken.
Meer en meer mensen willen ‘met hun papieren’ in orde zijn. Een reden is vaak dat ze iemand in hun nabijheid hebben zien overlijden op een wijze die ze zelf zeker niet willen. En dan begint de zoektocht naar ‘wilsverklaringen’.
Talloze varianten van zulke wilsverklaringen worden aangeboden via het internet, zorginstellingen, sociale diensten, allerhande verenigingen enz. Veel van deze goedbedoelde documenten blijken echter niet rechtsgeldig. Mensen weten niet welke nu betrouwbare wilsverklaringen zijn of niet. Men ziet door het bos de bomen niet meer.
Vandaar dat LEIF (Levenseinde Informatie Forum), met de steun van minister Maggie De Block, samen met de FOD Volksgezondheid en de Koning Boudewijnstichting een heel gebruiksvriendelijke brochure heeft samengesteld met ‘de correcte voorafgaande wilsverklaringen’. Deze brochure maakt deel uit van de campagne ‘voorafgaande zorgplanning. Waar een wil is, is een weg’. Op deze wijze kan men aan voorafgaande zorgplanning doen, liefst in samenspraak met een deskundige zorgverlener. Het opstellen van deze wilsverklaringen is een dynamisch (denk)proces op zich. Door dit samen met een arts/zorgverlener te doen, begrijpen deze ook beter wat men later nog wel of niet meer wil ondergaan. Uiteraard kan men achteraf zijn wilsverklaringen altijd aanpassen en zelfs opnieuw intrekken. Indien men nog wilsbekwaam en mondig is, hoeft men deze wilsverklaringen uiteraard (nog) niet nodig: het volstaat om mondeling mee te delen wat men nog wel of niet wenst.

Er bestaan vijf voorafgaande wilsverklaringen waarmee men de omstandigheden van het levenseinde zelf mee kan bepalen:
1. De ‘negatieve’ wilsverklaring
De wet op de patiëntenrechten voorziet in het fundamenteel recht van iedere patiënt dat hij/zij toestemming moet geven voor welke behandeling dan ook - genezend, levensreddend, levensverlengend,
palliatief … Wanneer patiënten niet voldoende mondig zijn, of niet voldoende ingelicht zijn over de voor- en nadelen van een bepaalde therapie kan de arts een behandeling ‘boven het hoofd van de patiënt’ nemen (hoewel dit niet wettig is). Bij acute gezondheidsproblemen, bv. een gebroken been, leidt dat meestal niet tot discussie. Maar bij chronische aandoeningen, die dus per definitie ongeneeslijk zijn, speelt het effect van een behandeling op de resterende levenskwaliteit van de patiënt een veel grotere rol. Wanneer hier geen grondig overleg plaatsvindt met de zieke (of zijn/haar familie) kan een eenzijdige behandelingskeuze door de arts achteraf tot heel wat frustraties leiden. Goed informeren en nadien gezamenlijk overleggen is hier de boodschap. Zo kan de patiënt zijn keuze maken uit de bestaande therapeutische opties en eventueel bepaalde (of alle) behandelingen weigeren. Het recht op dergelijke, begrijpelijke informatie is een fundamenteel patiëntenrecht. Bovendien kan je een vertrouwenspersoon aanstellen om je bij deze beslissingen bij te staan.
Sommige patiënten willen in de keuzes betrokken blijven d.m.v. het opstellen van een zogenaamde voorafgaande ‘negatieve’ wilsverklaring. Met dit document kun je vastleggen welke onderzoeken of behandelingen je niet meer wenst wanneer je het zelf niet meer kan vragen (wilsonbekwaamheid): bij coma, dementie, verwardheid of hersentumor … Het kan hier gaan om het weigeren van kunstmatig toedienen van voeding en vocht, reanimatie, kunstmatige beademing, antibiotica, CT-scan, NMR onderzoek … Men noemt dit ‘negatief’ omdat het hier gaat over het afwijzen van behandelingen en onderzoeken. Artsen zijn wettelijk verplicht dit te respecteren.

2. Schriftelijk verzoek voor euthanasie
Dit document is een essentiële formaliteit in een euthanasieprocedure. Het is namelijk het schriftelijk bewijs waarvan de arts kan aantonen dat er gehandeld werd op uitdrukkelijk verzoek van de patiënt. Het maakt onlosmakelijk deel uit van het medisch dossier. Een andere term die gebruikt wordt is ‘Actueel verzoek’, en deze drukt misschien nog beter uit waar het hier om gaat: het verzoek wordt pas geschreven wanneer er sprake is van een euthanasieprocedure (actueel) die gestart wordt en kan dus niet, zoals wel het geval is bij een wilsverklaring, lange tijd op voorhand opgemaakt worden.
In geval van een niet-terminale problematiek voorziet de euthanasiewet in een wachttijd van een maand tussen het verzoek en de uitvoering van de euthanasie. Deze maand wachttijd wordt geobjectiveerd aan de hand van de datum waarop het schriftelijk werd opgemaakt. Het schriftelijk verzoek kan zeer kort gehouden worden en mag in feite op eender welk stukje papier. Het moet minimaal de tekst ‘ik wil euthanasie’ bevatten, evenals de datum van het verzoek, de naam en de handtekening van de verzoeker. Het enige wat er ondubbelzinnig uit moet kunnen afgeleid worden is dat de patiënt op een bepaald moment in de tijd een euthanasiewens heeft. Indien de patiënt zelf niet meer kan, bv. door verlamming of door zwakte, mag ook iemand anders dit verzoek opmaken. Let wel: het dient een persoon te zijn die geen materieel belang heeft bij het overlijden van de patiënt (dus geen erfgenaam). Het verzoek wordt in deze situatie geschreven vanuit de derde persoon, en het dient opgemaakt te worden in aanwezigheid van de patiënt en de behandelende arts. Deze laatste voorziet op zijn beurt in een medisch attest waarin beschreven wordt welke de reden is waarom de patiënt het verzoek niet kan neerpennen en het bevat tevens de naam van de opmaker van het verzoek.

3. De verklaring inzake teraardebestelling
Men kan de keuze voor zijn uitvaart officieel bekendmaken. Zowel nabestaanden als de begrafenisondernemer zijn verplicht met deze wensen rekening te houden. Bij een overlijden gaat de gemeente na of de overledene een laatste wilsverklaring heeft laten registreren (dienst Burgerzaken). Als dit het geval is, gaat de gemeente na of de nabestaanden de wens van de overledene respecteren.

4. De verklaring van orgaandonatie
Volgens de wet van 13 juni 1986 betreffende orgaandonatie is iedereen die in het bevolkingsregister is ingeschreven een potentiële donor, tenzij hij/zij zich daartegen verzet heeft via het rijksregister. 
Toch gaan er jaarlijks nog heel wat organen verloren omdat de familie protesteert en de artsen daaraan tegemoet komen. Om dit te vermijden is het niet onbelangrijk dat de (toekomstige) donor zijn wensen vooraf aan zijn familie (mondeling) meedeelt.
Vanaf 14 juni 2006 is de wet aangepast en kan elke Belg bovendien ook laten registreren of hij/zij orgaandonor wil zijn of niet. De procedure is sterk vereenvoudigd en gratis: het volstaat in het gemeentehuis het ‘registratieformulier betreffende orgaandonatie’ (doorklikken naar ‘documenten’) in te vullen en te tekenen. Het formulier wordt automatisch doorgestuurd naar het rijksregister. Hierdoor kan een mogelijk conflict met de familie vermeden worden.
Goed om weten:
Orgaantransplantatie is vaak een levensreddende behandeling voor patiënten die lijden aan bepaalde chronische en/of onomkeerbare en levensbedreigende ziekten. Denk maar aan ernstige hart-, long– of leverziekten. Een niertransplantatie verlost nierpatiënten van een zware en dure kunstnierbehandeling en biedt hen betere overlevingskansen. En voor de overledene maakt het geen verschil of hij/zij met of zonder nieren begraven wordt. De meeste van deze patiënten hebben dus organen van overleden donoren nodig. Er bestaat een groot misverstand over de schenking van organen of weefsels: het lichaam wordt helemaal niet verminkt. De chirurg dient het lichaam met het grootste respect te behandelen. De onderzoekskosten en de operatieve ingreep zelf worden aangerekend aan de ziekteverzekering van de patiënt die de organen ontvangt.

5. Lichaamsschenking aan de wetenschap
Dit laatste kun je terugvinden in een apart artikel: zie Diensten - Wegwijs - Lichaam schenken aan de wetenschap of klik hier

Inlichtingen:
Leiflijn: 078 15 11 55 (bereikbaar op werkdagen tussen 9 en 17 u.) website: www.leif.be
LEIFpunt Brussel, Sainteletteplein 17, 1000 Brussel info@brel.be

Bezoek Het Huis van de mens Vlaams-Brabant
Tiensevest 40, 3000 Leuven
016 25 56 35
vlaambrabant@demens.nu

Je kunt je ook wenden tot het gemeentehuis van je gemeente.

Bron: LEIF (Levenseinde Informatie Forum)

november/december 2016 en januari 2017

Copyright © Seniorama vzw